أبو ريحان البيروني ( مترجم : باقر مظفرزاده )
511
الصيدنة في الطب ( داروشناسى در پزشكى ) ( فارسى )
( 1 ) . بيرونى در اينجا مىگويد كه اين « سرخ مرد » فارسى است ؛ در شمارهء 159 اشاره شده است كه يكى از انواع بقلهء يمانى را سرخ مرد مىنامند . برطبق محيط اعظم ( II ، 19 ) ، سرخ مرد را به هندى « لال ساگ » مىنامند و اين Amaranthus paniculatus يا A . gangeticus است ( Platts ، 946 ) . « دحداح » در ديگر مجموعههاى قديمى داروشناسى ، نيز در فرهنگهاى عربى نوشته نشده است . فرهنگهاى امروزى آن را همچون Crinum americanum L . تعريف مىكنند ؛ عيسى ، 17 59 ؛ بدويان ، 1228 . 424 . دخنة مريم 1 اين ريشههاى گياهى كوچك است كه نزديك سطح زمين [ مىرويد ] و دراز نمىشود . [ دخنهء مريم ] را از آن سوى كوفه و صحراى عربستان مىآورند و آن در تركيب بخورهاى كودكان 2 وارد مىشود . مىگويند كه اين بخور مريم است . ( 1 ) . در ديگر منابع نوشته نشده است . دخنه همان معناى « بخور » را دارد . احتمالا « دخنهء مريم » مترادف « بخور مريم » - Cyclamen europaeum L . است ؛ نك . شمارهء 135 . ( 2 ) . دخن الاطفال . 425 . دخن 1 جالينوس [ آن را ] قنخروس 2 [ ناميده است ] . در ترجمهء اين البطريق [ گفته شده است ] كه دانهء موسوم به زيا 3 همان دخن يعنى جاورس است . ( 1 ) . برطبق ابو حنيفه ( 405 ) ؛ Lan ( 861 ) « دخن » همارز « جاورس » ( درستتر گاورس ) فارسى - Panicum miliaceum L . است ؛ سراپيون ، 161 ؛ غافقى ، 238 ؛ ميمون ، 70 ؛ عيسى ، 17 133 . نيز نك . شمارهء 240 . ( 2 ) . نسخهء الف : فلنجروس ، نسخهء فارسى : فليخيروس ، احتمالا تحريف قنخروس ( ) ، ديوسكوريد ، II ، 97 ؛ بر بهلول ، 18 - 4 1716 ؛ Low , pf . ، 101 . ( 3 ) . نسخههاى الف و ب : زنا ، بايد خواند زيا - يونانى ، قس . بر بهلول ، 4 674 و 6 687 ؛ نسخهء پ : زنان . 426 . دردار 1 اين خوشسايه 2 است . پولس : اين شجرة البقّ 3 است .